Biraz önce Lost‘un 5. sezonunun finalini izledim. Ve inanılmaz bir keyf aldım. Birçok yerde dile getirdim, yine eklemek istiyorum. Bence Lost, gelmiÅŸ geçmiÅŸ en iyi iÅŸlenmiÅŸ/kurgulanmış dizi (Bkz: Lost ve örnek gösterilecek bir pazarlama stratejisi).

Hala hiç izlememiş olanlar biraz önce başlasın. 6. sezon başlamadan tüm bölümleri izleyin, hiç pişman olmayacaksınız.

Dizi, geçmişi değiştirmek isteyenler ve değişmesini önlemek isteyenler arasındaki çekişmeyi anlatıyor.

Daha felsefi ve metaforik olarak yaklaşırsak; “GeçmiÅŸimizi, geleceÄŸimizi, kısacası kaderimizi deÄŸiÅŸtirebilir miyiz?” sorusuna cevap arayan bir dizi bu.

Bu arayış içindeyken binbir gizemi ortaya saçtı.

Gizemi bizi içine çekti. Çözmek için türlü yollar denedik, okuduk, teoriler ürettik, kafa yorduk. inanılmaz zevkli bir bulmaca gibi geldi önümüze.

Gizemlerine kendi çabalarımızla cevaplar buldukça sevindik, büyük bir haz aldık, kocaman bir sır kutusu*nun içinden birer birer bilinmezleri alıp, çıkardık. Tutkuyla bağladık.

* J.J. Abrams Lost’un kurgulayacılarından. TED’de yaptığı bir konuÅŸmada, Lost ve bu sır kutusundan bahsediyor

—— Buradan sonrası keyfkaçıran (spoiler) özellik kazanabilir —–

Şimdi de, dizi ile ilgili almış olduğum bazı notları paylaşmak istiyorum, merak edenler için.

Bu arada notları 5. sezon finalinden önce almıştım. Çelişen noktalar olabilir. Benimkiler sadece not. 5. sezonu izlemeyenlerin okumaması iyi olabilir.

* Ada, garip manyetik özelliklerinden ötürü, uzay-zaman doğrusunu bükebilen, daha basit bir açıklamayla; zamanda yolculuğun mümkün olduğu bir yer.

* Bu adanın dünya üzerinde sabit bir koordinatı yok. Manyetik özelliklerinden ötürü, bizim bildiğimiz, yaşadığımız uzay-zaman doğrusunun dışında bir yerlerde kaybolmuş (Lost).

* Yalnızca belirli (adadaki manyetik kuvvetlerin ciddi anlamda değiştiği) zamanlarda, belirli koordinatlarda ortaya çıkıyor, ulaşılabilir oluyor.

* Bu belirli koordinatlara Vile Vortices adı veriliyor. Bu isim dünya üzerindeki 12 noktanın ortak adı. Bu noktalardan en ünlüsü de Bermuda Şeytan Üçgeni.

(Sezon 5 - Bölüm 6: Eloise’ın olduÄŸu klisedeki sarkaçın alındaki dünya haritasında bu noktalar bir bir seçilebiliyor)

* Ada zaman zaman, bu 12 noktadan birinde ortaya çıktığı için, dünya üzerindeki farklı farklı kültürlerin, çeşitli zamanlarda adaya rastlantı sonucu düşmesine neden olmuş. Bunlardan biri de Mısır uygarlığı.

* Birçokları Mısır piramitlerinin, o dönemin araç-gereçleri ve matematiği ile bu derece kusursuz bir şekilde inşaa edilmesinin imkansız olduğunu söylerler.

* Kim bilir, belki de Lost adasında geleceğe seyahat etmiş ve geri dönmüş kişilerin arasında Mısır piramitlerinin mimarı da vardır : ) Richard olmasın o : )) Sürmeli gözlü vs : )

* Toparlayalım; Oceanic 815, bu noktalardan Pasifik Okyanusu üzerindekinde kayboldu (Lost). Avustralya’ya yakın olan nokta.

* Bu ada, zaman yolculuğunu mümkün kıldığı için, birçok insan, geçmişinde yaşadığı kötü olayları ortadan kaldırmak, yani geleceği değiştirmek istiyor ve bu adayı kullanmak istiyor.

* Diğer taraftan, geçmişte yaşanılan şeylerden hoşnut olanlar tarafından da sonsuza dek ulaşılmaz hale getirilmeye çalışılıyor. Ulaşılmaz olmalı, çünkü birileri adaya gelip, zamanda yolculuk edip de olmuşları değiştirmesin ki, şimdiki durum muhafaza edilsin.

* Bu iki taraf geçmişin oluşmasını sağlayan parametreleri kontrol altında tutmak istiyorlar. Bu parametlerin içinde en büyük önem taşıyan ise; insan faktörü ve onların yapacağı/yaptığı seçimler.

* Bu nedenle bu iki taraf çoğu zaman adaya yeni parametreler (yani insanlar) sokup geçmiş ile ilgili yeni sonuçların doğmasına neden olmak istiyorlar.

* Ya da, geçmişin değişmesini istemeyenler de, geçmişte rastlantısal bir şekilde yaşanmış olayların olasılığını arttırmaya çalışıyor ve olayları olduğu gibi sürmesi için çabalıyorlar.

* Bunları yaparken, büyük pişmanlıkları olan, hayatlarında yollarını kaybetmiş (lost) insanların duygusal zayıflıklarını kullanarak, onları manipüle edip, geçmişte etkiledikleri olayları istedikleri şekle sokmaya çalışıyorlar.

* Yani bizim baş kahramanlarımızın neredeyse hepsi (Jack, Sawyer, Kate, Hugo, Daniel vs) birer parametre : )

* * * İYİ - KÖTÜ ve BEYAZ - SİYAH

5. sezon finalinden sonra ÅŸunları söyleyebilirim; Finalin ilk sahnesinde “beyaz - siyah” çatışmasını gördük. Yani beyaz iyiliÄŸi temsil ediyor, siyah da kötülüğü. Jacob beyaz yani dinsel anlamda melek, siyah olan da ÅŸeytan.

Yine ilk sahnede Siyah şöyle diyor;

- Hala benim yanıldığımı kanıtlamaya çalışıyorsun değil mi?

Ve ardından ekliyor;

- Gelirler, savaşırlar, yakıp yıkarlar, mahfederler. Her zaman böyle olur.

Yani durum ÅŸu; Beyaz yani Jacob Ä°nsanlığın kötülükten arınabileceÄŸini Siyah’a kanıtlamaya çalışıyor. Ama Siyah bunun hiç deÄŸiÅŸmeyeceÄŸini, insanların kötülüğe olan eÄŸiliminin hiçbir zaman engellenemeyeceÄŸini iddia ediyor.

* * * YÜZYILLARDIR SÜREN BİR DÖNGÜ

Yine ilk sahnedeki cümlelerden, bu kanıtlama çabasının, yüzyıllardır (büyük ihtimal çağlar boyunca) farklı farklı insanlarla sürekli denendiğini gösteriyor.

Dizideki Eski Mısır’a olan göndermeler de final bölümünde açığa çıkıyor böylece.

- Jacob olarak bildiğimiz, koruyucu, kural koyucu olarak bilinen Mısır tanrısı Osiris.

- Ä°lk sahnedeki Siyah gömlekli kiÅŸi de, Osiris’in (yani Jacob’un) kardeÅŸi; Seth.

- Mitolojiye göre, Seth, Osiris’i çok kıskanıyor. Çünkü Osiris halkı tarafından çok seviliyor. Hep onu öldürmek için çözümler arıyor. Sonunda bir yol bulup öldürüyor.

Bu öldürmenin Lost’umuzdaki karşılığı şöyle;

- Finaldeki ilk sahnedeki Siyah gömlekli kişi (Yani Seth), ilk sezonlardan bu yana izlediğimiz tüm olayların sonunda, ölüp, bedeni adaya tekrar gelen John Locke halini alıyor.

- Ä°nsanlar Lock’un ölmüş olduÄŸunu bildikleri halde, uçak kazasından sonra sapasaÄŸlam karşılarında görünce afallıyorlar pek tabi. Locke’un çok özel olduÄŸuna kanaat getiriyorlar.

- Ki Benjamin bile buna inanıyor. Gerçi onun pek ÅŸansı yoktu. Çünkü tapınakta, siyah duman kızının bedenine girerek “John Locke ne derse yapacaksın” dedi.

- Böylece Benjamin’in Jacob’u (yani Osiris’i) öldürmesi için tüm ÅŸartlar saÄŸlanmış oldu.

- Siyah duman dedik yukarıda. Artık onun da kim, ne olduğunu biliyoruz değil mi; Seth : )).

- Bir de dumanı bazen beyaz da görürdük değil mi? (Örnek) O da kim? Osiris yani Jacob.

* * * JACOB ve MANÄ°PÃœLASYONLARI

Gerek duman olarak, gerek başkalarının bedenine girerek geçmişi değiştirmeye çalışıyorlar. Önceki sezonlarda gördüğümüz Lost kahramanlarının geçmişlerinde yaşadıkları ve düşen uçağa binmelerine neden olan olayların temellerini bu iki kardeş atıyor.

Birkaç örnek vereyim buna;

- Kate çocukluÄŸunda bir hırsızlık yapıyor, beslenme çantası çalıyor ve yakalanıyor. Market sahibi hemen Kate’in annesini arıyor. O sırada Jacob geliyor ve beslenme çantasının parasını veriyor. EÄŸer vermemiÅŸ olsa annesi gelecek ve Kate’e çok kızacak. Bu yüzden daha çocukluÄŸunda, suç iÅŸlemenin kötü bir ÅŸey olduÄŸunu anlıyor olacak ve düşen Ocienic 815′e suçlu olarak binmemiÅŸ olacak. Ama Jacob, Kate’in hırsızlığın, suç iÅŸlemenin kötü bir ÅŸey olduÄŸunu farketmemesi için, hediye alır gibi, beslenme çantasını geri vererek, onu suça özendirmiÅŸ oluyor.

- Jacob, Sawyer’ın anne-babasının cenazesine gidiyor. Daha sonra Sawyer’ın hayatını kökünden deÄŸiÅŸtirecek (daha doÄŸrusu; adaya düşmesine neden olacak) olan mektubu bitirmesi için Sawyer’a kalem veriyor. Daha sonra bir kiÅŸi daha geliyor. Büyük ihtimal o da arkabası kılığındaki Siyah gömlekli (Seth). O da, mektubu elinden alıyor ve “Bunu hiçbir zaman bitirmeyeceksin tamam mı, olan oldu” diyor.

Gördüğünüz gibi hepsi, geçmişteki küçük değişikliklerle geleceği değiştirme çabası. En yukarıdaki notlarda da söylediğim gibi. Bunu yapaken insanların duygusal zayıflıklarını kullanarak, seçimlerinde etkili olmaya çalışıyorlar ki gelecek değişebilsin.

* * * MÄ°TOLOJÄ°: SETH ve OSÄ°RÄ°S

Yani bu iki kardeş hep birbirleri ile mücadele içerisinde; Aynen Seth ve Osiris gibi.

Gelecek bölümlerde ne olacak peki?

- Yine mitolojiden biliyoruz ki, Ä°sis var. Lost’taki karşılığı da büyük ihtimal Ä°lana.

- Ä°sis yani Ä°lana (Seth tarafından öldürülenen) Osiris’i yaptığı sihir ile diriltecek (büyük ihtimal bunu 6. sezon göreceÄŸiz) ve Osiris yarı-ölü bir ÅŸekilde yaÅŸamaya devam edecek. Yani önceki sezonlarda Jacob’ı göremiyor olmamızın sebebi buymuÅŸ : )

- Yine ilk sahnede, karşıdan gelen gemi büyük ihtimal sürekli bahsedilen “Black Rock” adı verilen gemi. Bölüm 5.15′te gördük, Richard ÅŸiÅŸe içindeki bir gemi ile oynuyordu. Gelen geminin aynısıydı sanki : ) Büyük ihtimal Richard, Black Rock’la adaya gelmiÅŸlerden.

Biraz daha toparlayalım. Taa çaÄŸlar öncesinden beri, sürekli baÅŸa saran bir döngünün (loop) bir bölümüne ÅŸahit oluyoruz Lost’ta. Mısır mitolojisinde anlatılan Lost döngüsünün bin yıllar önceki hali oluyor.

Osiris ve Seth arasındaki mücadele çağlar boyunca, değişik isimler altında devam edip geliyor yani.

* * * İKİ TARAF ARASINDA GEÇEN BİR MÜCADELE: YİN YANG

Kısacası Lost, basit anlamda; İyilik ve kötülük arasında asırlardır süre gelen mücadelenin ta kendisi.

Bu arada Lost bir büyük cümle daha kuruyor aslında; “Ä°yi” ve “kötü” her zaman kendisi gibi gözükmez.

Yani yıllar sonra iyi bir sonuca hizmet etmesi için, kötü bir olaya öncülük edilebilir. Ya da iyilik gibi gözüken bir yardım da, sonrasında daha büyük bir kötülüğe dönüşebilir. Kötü gibi görünen iyiler, iyi gibi görünen kötüler vardır ve her birinin huyları birbirine karışmıştır diyor.

Yine kısacası; Yin Yang felsefesi.

Birçoğumuzun bildiği bu mitolojik hikayenin bu derece güzel kurgulanmış olması bende neden bu kadar büyük bir sevinç duygusu oluşturdu onu çözemiyorum ama : )

---