Sayısal bilgi teknolojisi, bilginin güncellenmesini ve kopyalanmasını kolaylaştırarak insanlığa katkıda bulunmaktadır. Bilgisayarlar bu işlemleri hepimiz için daha kolay hale getirmeyi vaad etmektedirler.

Bu kolaylaÅŸtırma, herkes tarafından istenmemektedir. Telif hakları sistemi bilgisayar yazılımlarının birer “sahibi” olmasını getirmekte, ve bu ’sahipler’in çoÄŸu, ilgili yazılımların potansiyel faydalarını kamu ile paylaÅŸmak istememektedirler. Kullandığımız yazılımların yalnızca kendileri tarafından kopyalanabilir ve deÄŸiÅŸtirilebilir olmasını istemektedirler.

Telif hakları sistemi matbaa ile eÅŸzamanlı geliÅŸmiÅŸtir — yani kopyalamaya seri üretimi getiren teknoloji ile.

Telif hakları sistemi bu teknoloji ile uyum içindeydi çünkü burada söz konusu olan sadece seri ve yüksek hacimli üretim yapabilecek kopyalayıcıların kısıtlanmasıydı. Bu sistem, kitap okurlarının özgürlüğünü kısıtlamıyordu. Baskı makinasına sahip olmayan sıradan bir okur, kitabını ancak kalem ve mürekkep kullanarak kopyalabilirdi ve bunun için çok az okur suçlanmıştı.

Sayısal teknoloji matbaaya göre çok daha esnektir: bilgi bir kez sayısal hale sokulduktan sonra kolayca kopyalanarak baÅŸkaları ile paylaşılabilir. Ä°ÅŸte tam da bu esneklik telif hakları sistemi ile uyumsuzluÄŸa yol açar. Günümüzde yazılım telif haklarının uygulanması için giderek artan ÅŸiddette tedbirlerin alınmasına da bu uyumsuzluk yol açmaktadır. Yazılım Yayıncıları BirliÄŸi‘nin (Software Publishers Association - SPA) ÅŸu dört uygulamasına bakalım:

• Arkadaşınıza yardım etme amacıyla dahi olsa yazılım sahiplerine itaat etmemenin yanlış olduÄŸunu vurgulayan yoÄŸun propaganda.
• Ä°ÅŸ ya da okul arkadaÅŸlarını gizlice ÅŸikayet edecek ispiyoncularla iÅŸbirliÄŸine gidilmesi.
• Ä°ÅŸyerlerine ve okullara (genellikle polis yardımı ile) yapılan baskınlar ve insanlardan kanun dışı kopyalama yapmadıklarına dair kanıt istenmesi.
• MIT‘den David LaMacchia gibi kiÅŸilerin, bırakın yazılım kopyalamayı (herhangi bir ÅŸey kopyaladığı yoktu), sadece kopyalama cihazlarını açıkta bırakmaları ve bunların kullanımını sansürlemedikleri gerekçeleri ile resmen suçlanmaları (ABD devleti tarafından, SPA’nın talebi üzerine).

Bu uygulamalar, her kopyalama makinasının başında izinsiz kopyalamayı engellemek üzere bir görevli bulunan ve vatandaÅŸlarının bilgiyi gizlice kopyalayıp el altından ‘samizdat‘ olarak dağıtmak zorunda kaldığı eski Sovyetler BirliÄŸi’ndeki uygulamaları andırmaktadır. Elbette aralarında fark var: Sovyetler BirliÄŸi’ndeki bu uygulamaların amacı politik idi, ABD’de ise asıl amaç k

26 February 2003 | İlgili Olduğu Konular »